NHGdoc!
NHG-Standpunt over online arts-patiënt contacten
15 maart 2005
P. Jansen
Het gebruik van internet en e-mail heeft de laatste jaren een grote vlucht genomen in de samenleving. Ook binnen de gezondheidszorg is er toenemende aandacht voor toepassingen van internet en e-mail. Omdat het NHG vaak benaderd wordt met vragen over ‘e-health’ en online arts-patiënt contacten, wordt hieronder het NHG-Standpunt weergegeven.
Achtergrond
Bijna de helft van de Nederlandse bevolking zoekt wel eens naar gezondheidsinformatie op internet. Van de internetgebruikers zegt 80 procent hun huisarts online te willen consulteren, als dit mogelijk zou zijn.
Onder zorgaanbieders zijn vele ontwikkelingen waar te nemen op het digitale vlak. Veel ziekenhuizen, instellingen en verzekeraars hebben veelal uitgebreide websites met veel gezondheidsinformatie en publieksvoorlichting. Daarnaast zijn er toenemende mogelijkheden voor patiënten om online een (onbekende) arts of expert te raadplegen, medicijnen te bestellen of (psycho-)therapie te volgen.
Ook onder huisartsen zijn er ontwikkelingen: naar schatting de helft van de huisartsen heeft een eigen website met informatie over de praktijk, patiëntenvoorlichting en soms ook de mogelijkheid voor het aanvragen van herhaalrecepten via internet of het stellen van niet-spoedeisende vragen. Het NHG stimuleert deze ontwikkeling en biedt in samenwerking met een uitgever en de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) een internetapplicatie aan, waarmee huisartsen hun eigen website kunnen bouwen, met betrouwbare en actuele patiëntenvoorlichting en extra modules, waaronder sinds februari 2005 het online consult. Hiermee kunnen huisartsen veilig en verantwoord online consulten aanbieden aan hun eigen patiënten via een beveiligde internetverbinding. Voor de online contacten zijn wel randvoorwaarden nodig:
- het contact dient ingebed te zijn in een bestaande behandelrelatie;
- de privacy van de patiënt dient gewaarborgd te zijn;
- de gegeven informatie van de huisarts dient onafhankelijk te zijn;
- de aard van de hulpvraag dient geschikt te zijn voor een online contact.
De arts draagt verantwoordelijkheid voor het beoordelen van deze noodzakelijke voorwaarden.
Ad 1. Bestaande behandelrelatie
Het online aanvragen van herhaalrecepten en het online consult met een huisarts vindt in de huisartspraktijk plaats binnen een bestaande behandelrelatie, dat wil zeggen een relatie waarin arts en patiënt elkaar kennen, elkaar hebben ontmoet en zo nodig elkaar weer kunnen ontmoeten. De richtlijn ‘Online arts-patiënt contact’ van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG) stelt een bestaande behandelrelatie als voorwaarde voor online contacten tussen artsen en patiënten. Het NHG deelt dit standpunt. Bij het ontbreken van een bestaande behandelrelatie heeft de (huis-)arts mogelijk onvoldoende kennis van de (voorgeschiedenis van de) patiënt. Bovendien zijn er onvoldoende mogelijkheden voor controle en follow-up gewaarborgd.
Ad 2. Privacy
De huisarts dient maatregelen te nemen om de privacy van de patiënt zoveel mogelijk te waarborgen. De hierboven genoemde richtlijn geeft hiervoor enkele adviezen. Het beantwoorden van medische vragen van patiënten via ‘gewone’ e-mail is niet veilig genoeg.
Ook de identificatie van de patiënt verdient aandacht. Bij twijfel hierover dient men geen online consult te vragen of te geven.
Ad 3. Onafhankelijkheid
De huisarts die medische informatie of diensten aanbiedt via het internet, garandeert onafhankelijkheid. Dit betekent dat anderen (bijvoorbeeld farmaceutische bedrijven) geen invloed mogen uitoefenen op de wijze waarop het online consult wordt afgehandeld.
Ad 4. Aard van de hulpvraag
Veel vragen of problemen van patiënten zijn niet geschikt voor een online contact:
- spoedeisende zaken;
- (fysieke) klachten waarbij mogelijk lichamelijk onderzoek nodig is;
- emotionele problemen.
Deze problemen kunnen beter in een face-to-face contact worden besproken.
Hulpvragen die zich wel kunnen lenen voor online contact zijn:
- vragen over leefstijl;
- vragen over eventuele bijwerkingen van voorgeschreven medicijnen;
- opvragen van onderzoeksuitslagen.
Hiernaast lijken er mogelijkheden voor de follow-up bij patiënten met een chronische aandoening, zoals diabetes mellitus. Dit zal echter nog nader onderzocht dienen te worden.
Voordelen van online arts-patiënt contacten
Het online consult kan, binnen de genoemde beperkende voorwaarden, veel voordelen bieden.
Voordelen voor de patiënt kunnen zijn:
- hij/zij kan op elk moment een vraag stellen en hoeft hiervoor niet naar de praktijk te komen;
- de informatie en adviezen die de arts verstrekt, kunnen later worden herlezen en dus beter beklijven;
- de huisarts kan eenvoudig informatie toevoegen in een bestand of verwijzen naar betrouwbare websites met aanvullende informatie.
Het belangrijkste voordeel voor de huisartspraktijk is de mogelijkheid het online consult te beantwoorden op ieder vrij moment en afname van het gebruik van de telefoon, waardoor deze minder ‘in gesprek’ is.
