Denk aan COPD bij patiënten > 40 jaar met hoesten en/of dyspnoe en een relevante rookhistorie.

Besteed onder andere aandacht aan:

• (mate van hinder van) luchtwegklachten, beperkingen;
• aantal jaren roken, gemiddeld aantal sigaretten per dag (eventueel als ‘pakjaren’: een pakjaar is gelijk aan 20 sigaretten per dag gedurende een jaar);
• differentiaaldiagnostiek zoals astma (voorgeschiedenis, alle leeftijden, atopie) of hartfalen (cardiovasculaire voorgeschiedenis, > 60 jaar).

Let op mate van dyspnoe, onderzoek longen en hart en bepaal BMI. 

Voorafgaand aan test: 8 uur geen kortwerkende en 12 uur geen langwerkende bronchusverwijder.

Meet FEV₁, FVC en flow-volumecurve.

Bij een FEV₁/FVC-ratio < 0,7: herhaal meting na bronchusverwijding.

Bij licht verlaagde waarden na bronchusverwijding en bij twijfel tussen astma en COPD: herhaal spirometrie na 3-6 weken.

Stel de diagnose COPD bij patiënten > 40 jaar met dyspnoe en/of hoesten, al of niet met slijm opgeven, in combinatie met:

• relevante rookhistorie (> 20 jaar roken of > 15 pakjaren);
• én een FEV1/FVC-ratio na bronchusverwijding < 0,7.

Bij patiënten > 60 jaar kan een FEV₁/FVC-ratio < 0,7 fysiologisch zijn.

COPD is voldoende uitgesloten bij een FEV₁ > 80% van de voorspelde waarde én een FEV₁/FVC-ratio > 0,7.

Een toename van de FEV₁ ten opzichte van de waarde voor bronchusverwijding met ≥ 12% (of bij een kleiner longvolume ≥ 200 ml) wijst op astma.

Dyspnoe bij patiënten > 60 jaar met een cardiovasculaire voorgeschiedenis kan ook wijzen op hartfalen.

Voor diagnostiek en beleid bij een verminderde voedingstoestand bij COPD: zie tekst standaard.

Stoppen met roken is de basis van de behandeling. Bij onvoldoende motivatie of bij falen: bespreek motivatie en barrières op een later tijdstip. Zie ook: NHG-Standaard Stoppen met roken.

Adviseer voldoende te bewegen (bijvoorbeeld dagelijks een half uur matig intensief wandelen of fietsen).

Adviseer griepvaccinatie.

Start met een kortwerkend beta-2-sympathicomimeticum of ipratropium.

Combineer desgewenst beide soorten luchtwegverwijders.

Bij onvoldoende effect: vervang kortwerkende luchtwegverwijder door een langwerkend middel, geef voor ‘zo nodig’ een kortwerkende luchtwegverwijder erbij.

Bij frequente exacerbaties (2 of meer per jaar): overweeg hoge dosis inhalatiecorticosteroïd.

Bij instabiele situatie: 2 weken na elke medicatiewijziging (bij ernstige klachten eerder).

Bij stabiele situatie: ten minste eenmaal per jaar (bij ernstig COPD frequenter).

Besteed bij (jaarlijkse) controle aandacht aan klachten en beperkingen, rookstatus en motivatie om te stoppen, bewegingspatroon, inhalatietechniek, therapietrouw en comorbiditeit, en meet de FEV₁.

COPD op relatief jonge leeftijd (arbitrair < 50 jaar) of blijvende twijfel tussen COPD en hartfalen.

Niet bereiken behandeldoelen zoals FEV₁ < 50% van de voorspelde waarde (GOLD III-IV) of < 1,5 liter, of snel progressief beloop ondanks maximale behandeling, ook bij een FEV₁ > 50% van de voorspelde waarde.

Medicamenteuze behandeling:

• salbutamol, dosisaerosol 4-10 puffs in inhalatiekamer (1 puff per keer in inhalatiekamer), eventueel salbutamol per injectie s.c. (0,5 mg/ml 1 ml);
• herhaal inhalaties na enkele minuten;
• voeg bij onvoldoende verbetering ipratropium 2-4 puffs toe (1 puff per keer);
• bij verbetering: prednisolon 1 dd 30 mg gedurende 7-14 dagen.

Amoxicilline of doxycycline (7-10 dagen) alleen bij klinische infectieverschijnselen (temperatuur > 38 °C, algemeen ziekzijn) in combinatie met:

• zeer slechte longfunctie (FEV1 < 30% van de voorspelde waarde) of
• onvoldoende verbetering na 4 dagen.

Verwijs als:

• er binnen een half uur geen verbetering optreedt;
• er thuis onvoldoende zorgmogelijkheden zijn;
• eerdere exacerbaties steeds noodzaakten tot een ziekenhuisopname;
• de patiënt uitgeput raakt.