Klachten en symptomen van hypothyreoïdie: bijvoorbeeld gewichtstoename, kouwelijkheid, traagheid, moeheid en menstruatiestoornissen.

Hyperthyreoïdie kan leiden tot klachten als gewichtsverlies bij goede eetlust, diarree en hartkloppingen.

Grotere kans op een schildklierfunctiestoornis bij: behandeling met radioactief jodium, subtotale thyroïdectomie of radiotherapie van hoofd-halsgebied in de voorgeschiedenis; recente partus; eerdere postpartum thyreoïditis; auto-immuunziekte; syndroom van Down; lithium en jodiumhoudende medicamenten (amiodaron); schildklierziekten in familieanamnese.

Bepaal bij het vermoeden van een schildklierfunctiestoornis: TSH; indien afwijkend ook vrij T ₄.

Bij hypothyreoïdie volstaan deze bepalingen, bij hyperthyreoïdie is verder onderzoek nodig ter differentiatie. Bepaal bij het vermoeden van een subacute thyreoïditis: BSE en leuko’s; bij het vermoeden van de ziekte van Graves: TSH-receptorstimulerende antistoffen (TSI).

Evaluatie bij hyperthyreoïdie:

• hyperthyreoïdie met een diffuus struma en TSI: ziekte van Graves;
• pijn in de schildklierregio, koorts, malaise met verhoogde bezinking, leukocytose: subacute thyreoïditis;
• binnen een jaar postpartum: hyperthyreotische fase van stille of pijnloze lymfocytaire thyreoïditis;
• bij gebruik van lithium of jodiumhoudende medicamenten: iatrogene hyperthyreoïdie.

Spontaan herstel is te verwachten na een zwangerschap. In de overige gevallen is levenslange substitutietherapie noodzakelijk.

• Start met 25 μg levothyroxine (ouderen 12,5 μg) op een lege maag, elke dag op dezelfde wijze.
• Verhoog na ten minste twee weken steeds met 25 μg (ouderen 12,5 μg) tot 75 μg (ouderen 50 μg).
• Zes weken na laatste doseringsverandering laboratoriumcontrole.
• Verhoog de dosis levothyroxine als het TSH nog verhoogd is. Verhoog met 12,5 μg bij klachten, ook als het TSH normaal is.
• Herhaal deze procedure steeds na zes weken tot het TSH normaal en de patiënt klachtenvrij is.

Het eerste jaar elke drie maanden, vervolgens jaarlijks, inclusief TSH en vrij T ₄.

Verwijs patiënten:

• bij een centrale oorzaak;
• bij cardiale problemen, in het bijzonder hartfalen en angina pectoris.

Behandel in overleg met de internist:

• bij verschijnselen van een ernstige, langdurig bestaande hypothyreoïdie;
• wanneer de patiënt tevens een moeilijk instelbare diabetes mellitus heeft;
• bij gelijktijdig gebruik van fenytoïne, carbamazepine of ritonavir.

Bespreek de voor- en nadelen van de behandelopties (medicamenteus, radioactief jodium en subtotale thyroïdectomie). Bij de ziekte van Graves is medicamenteuze behandeling eerste keus; een recidief of multinodulair struma wordt veelal met radioactief jodium behandeld.

• Geef gedurende de gehele behandeling een thyreostaticum, thiamazol 30 mg 1 dd 1 tablet.
• Instrueer om bij koorts en keelpijn (in verband met de mogelijkheid van agranulocytose) contact op te nemen voor cito bepaling bloedbeeld.
• Voeg bij veel klachten gedurende zes weken een bètablokker toe.
• Controleer na zes weken of het vrije T ₄ normaal is. Herhaal dit zo nodig na nog eens zes weken.
• Start bij een normaal vrij T ₄ levothyroxine 1,6 μg/kg lichaamsgewicht/dag op nuchtere maag, elke dag op dezelfde wijze.
• Controleer na zes weken; stel dosering levothyroxine bij op geleide van vrij T ₄.
• Ga bij een goede instelling over op driemaandelijkse controles gedurende het eerste jaar.
• Ziekte van Graves: staak alle medicatie in één keer één jaar na het bereiken van euthyreoïdie.

Ziekte van Graves: het eerste jaar na staken driemaandelijks TSH en indien afwijkend vrij T ₄. Controleer na dit jaar jaarlijks. Beoordeel bij een recidief opnieuw de behandelopties. Kies nu eerder voor een definitieve behandeling met radioactief jodium.

Multinodulair struma: levenslang jaarlijkse controle, inclusief vrij T ₄.

De huisarts die patiënten met hyperthyreoïdie niet zelf behandelt, verwijst hen hiervoor naar een internist. Verwijs in ieder geval patiënten:

• met een koude nodus op de schildklierscan of met de ziekte van Graves en een palpabele nodus;
• met een centrale oorzaak;
• met cardiale problemen, in het bijzonder hartfalen en angina pectoris;
• die zwanger zijn (ook naar gynaecoloog) of dat willen worden, of bij borstvoeding;
• met een oftalmopathie, bij het vermoeden van een thyreotoxische storm (spoed), of toxisch adenoom;
• die kiezen voor behandeling met radioactief jodium of chirurgische behandeling.

Overleg voor eventuele behandeling bij subklinische hyperthyreoïdie met een internist of verwijs hier voor.