Vraag naar:

• moeilijk op gang komen van de mictie, een zwakkere straal, moeilijk te bedwingen aandrang, minder goed kunnen uitplassen, toegenomen mictiefrequentie overdag en ’s nachts;
• snelheid van ontstaan of snelheid van verergering van de klachten;
• verstoring van de nachtrust, sociale beperkingen overdag, incontinentie;
• pijn bij het plassen, perineale pijn;
• algemene malaise, eerdere urineweginfecties.

Let op:

• relevante comorbiditeit: diabetes mellitus, neurologische ziektebeelden (o.a. CVA, ziekte van Parkinson, multipele sclerose), urethritis (soa) in het verleden;
• eerder urologisch onderzoek, urologische behandeling of verblijfskatheter;
• medicatie met invloed op de mictie: antipsychotica, (tricyclische) antidepressiva, anti-parkinsonmiddelen, (klassieke) antihistaminica, opiaten, lisdiuretica.

• Controleer eventuele littekens in onderbuik, phimosis.
• Percuteer de blaas bij vermoeden van reflexblaas, overloopblaas of acute urineretentie (zie evaluatie).
• Verricht een rectaal toucher: let op vorm, consistentie, grootte en drukpijnlijkheid.

• Onderzoek de urine op tekenen van infectie (zie NHG-Standaard Urineweginfecties).
• Bij algemene malaise, recidiverende urineweginfecties of bij aanwijzingen voor retentie: echo van de urinewegen (uitsluiten hydronefrose) en serumcreatininebepaling.

Er is sprake van bemoeilijkte mictie bij oudere mannen als er geen aanwijzingen zijn voor een specifieke oorzaak zoals:

• prostatitis: bij snel ontstane klachten, perineale pijn, pijnlijke prostaat bij rectaal toucher;
• urineweginfectie: als sediment, urinestick, uricult of kweek positief is;
• urine-incontinentie: bij onwillekeurig verlies, ≥2 keer per maand;
• reflexblaas: bij gedempte percussie of urineretentie en diabetes mellitus of een neurologische aandoening;
• overloopblaas: bij continu verlies van weinig urine, zonder aandrang en met urineretentie;
• urethrastrictuur: bij voorgeschiedenis met een lokaal trauma, urologische ingreep of urethritis;
• acute urineretentie: bij onvermogen tot spontaan plassen binnen een tijdsbestek van enkele uren ondanks aandrang en meerdere pogingen, bij een (pijnlijk) gevulde blaas en gedempte percussie.

• Klachten worden veroorzaakt door een met de leeftijd samenhangende blaasfunctieverandering en soms door een obstructie rond de urethra en in de prostaat.
• Het gaat om een veel voorkomende goedaardige aandoening met wisselend beloop.
• Het te volgen beleid is sterk afhankelijk van de wensen van de patiënt.
• Gebruik van bepaalde medicamenten kan de klachten verergeren.
• Adviseer de patiënt regelmatig naar het toilet te gaan.
• Het is belangrijk dat de patiënt rustig de tijd neemt om te plassen.
• Vraag de patiënt direct contact op te nemen bij klachten die wijzen op acute urineretentie.

• Invloed van medicatie op klachten is beperkt.
• Indicatie is beperkt tot patiënten met hinderlijke klachten die onvoldoende baat hebben bij het opvolgen van de adviezen en niet geopereerd willen of kunnen worden.
• Kies voor alfuzosine 10 mg 1 dd na avondmaaltijd of tamsulosine 0,4 mg 1 dd na het ontbijt.
• Kies bij lichte of matige leverfunctiestoornissen voor alfuzosine 2,5 mg 1-2 dd na de maaltijd.
• Let op orthostatische hypotensie (vooral na eerste toediening).
• Als na 6 weken geen verbetering is bereikt: stoppen. Bij verbetering: na 3-6 maanden stoppen om te beoordelen of de klachten weer toenemen.

• Indicaties voor invasieve behandeling zoals TURP: zie verwijzing.
• Globale voor- en nadelen variëren per invasieve behandelmethode: 60-75% verbetert, 1-25% incontinentie, 1-10% erectiele disfunctie, en 4-61% ejaculatieproblemen.

Bij verandering of toename van klachten vindt controle plaats en heroverweging van de diagnose. De huisarts gaat na of er sprake is van:

• algemene malaise, nieuwe comorbiditeit of nieuwe medicijnen;
• urineweginfectie.

Blaaspercussie, rectaal toucher, echografie of serumcreatinine gebeurt op indicatie.

Bij het instellen van medicamenteuze behandeling is (eventueel telefonische) controle geboden:

• na 6 weken: ter beoordeling van effect;
• na 3-6 maanden: ter beoordeling van effect van stoppen.

Verwijs bij twijfel over de diagnose en/of vermoeden van reflexblaas, overloopblaas of urethrastrictuur.

Verwijs voor mogelijk invasieve behandeling bij:

• verzoek om invasieve behandeling wegens ervaren hinder;
• recidiverende urineweginfecties of recidiverende acute urineretentie;
• nierfunctiestoornis of hydronefrose.