• Pijn: aard, acuut begin, bewegingsdrang, lokalisatie en uitstraling.
• Misselijkheid en braken.
• Bloed in de urine.
• Mictieklachten en koorts als uiting van een mogelijke infectie.
• Eerdere urinesteenaanval.
• Familiair voorkomen van urinestenen.

• Observeer de patiënt, let op bewegingsdrang. Neem de lichaamstemperatuur op en meet de bloeddruk bij twijfel aan shock.
• Verricht buikonderzoek:

  • druk- of slagpijn in de nierloge past bij urinesteenlijden;
  • let op peritoneale prikkeling, om andere aandoeningen uit te sluiten.

• Urineonderzoek op erytrocyturie (dipstick) en urineweginfectie (zie NHG-Standaard Urineweginfecties).

• Acute enkelzijdige pijn in de flank met bewegingsdrang en hematurie: urinesteenaanval.
• Urineweginfectie zonder koorts: behandel volgens NHG-Standaard Urineweginfecties.
• Koorts of peritoneale prikkeling: past niet bij ongecompliceerd urinesteenlijden.

• Tijdens aanvallen: niet te veel drinken.
• Bij koorts of symptomen van urineweginfectie: opnieuw contact opnemen.
• Instrueer de patiënt het steentje op te vangen (urine zeven).
• Controle op spreekuur na vijf tot zeven dagen (postacute fase).

Pijnstilling:

• eerste keus: diclofenac 100 mg rectaal of 75 mg intramusculair (maximaal 200 mg diclofenac per 24 uur rectaal of 150 mg intramusculair);
• bij onvoldoende effect: morfine 10 mg subcutaan of intramusculair;
• schrijf diclofenac zetpillen (100 mg) voor, zodat de patiënt een recidief kan bestrijden.

• Verloop van de pijn.
• Spontane lozing van de steen.
• Koorts.
• Mictieklachten.

• Herhaal het lichamelijk onderzoek uit de acute fase, afhankelijk van klachten.

• Herhaal het urineonderzoek op erytrocyturie en urineweginfectie.
• Analyse van de samenstelling van de steen indien uitgeplast en opgevangen.
• Bij persisterende klachten of persisterende hematurie circa een week na begin van de klachten: op korte termijn echografie (vraagstelling: steen zichtbaar, dilatatie?). Buikoverzichtsfoto indien er echografisch geen steen zichtbaar is en er geen dilatatie is.
• Als echoscopisch geen dilatatie aantoonbaar is en klachten of erytrocyturie persisteren: na vier weken een blanco CT-scan van het abdomen in eigen beheer of verwijzen.

• De postacute fase eindigt als de patiënt klachtenvrij is en geen erytrocyturie meer heeft.
• Dilatatie van de urinewegen bij echografisch onderzoek circa een week na het begin van de klachten is reden tot overleg of verwijzing. Wacht anders spontane lozing af.
• Als vier weken later op de CT-scan een kleine, distale uretersteen vastgesteld wordt zonder dilatatie, wacht dan nogmaals vier weken spontane lozing af.

• Veel drinken (2 liter per dag) kan helpen steengroei of recidieven te voorkomen.
• Adviseer normale hoeveelheden calcium in het dieet.

• Overweeg het gebruik van tamsulosine: eenmaal daags 's ochtends 1 tablet van 0,4 mg. Dit doet de kans op spontane lozing, met name van distale ureterstenen, toenemen en de pijn verminderen. Leg uit dat het om off label-gebruik gaat.
• Mogelijke bijwerkingen: orthostatische hypotensie, duizeligheid.