Aanwijzingen voor één of meer wervelfracturen:

• rugpijn(episoden): ontstaanswijze, duur, ernst en beloop, lokalisatie en uitstraling, invloed van houding en beweging, beperkingen in het dagelijks functioneren;
• opvallende lengtevermindering, (recente) postuurverandering

Risicofactoren voor osteoporose:

• laag lichaamsgewicht (<60 kg);
• een fractuur na het vijftigste levensjaar;
• weinig tot geen gebruik van zuivelproducten, verblijf in de buitenlucht/expositie aan de zon;
• fracturen in de familieanamnese: in het bijzonder heupfractuur bij de moeder;
• gebruik van corticosteroïden.

Valrisico:

• aantal valincidenten in het afgelopen jaar;
• mate van mobiliteit en lichaamsbeweging;
• gebruik van medicijnen die het valrisico verhogen, zoals benzodiazepinen;
• verminderde visus.

• klop-, druk- en asdrukpijn van de wervelkolom
• beperkingen bij opstaan, lopen en andere bewegingen
• de vorm van de wervelkolom: versterkte thoracale kyfose, cervicale en lumbale lordose
• uitpuilen voorste buikwand en geringe afstand tussen ribbenboog en bekkenkam.

Laboratoriumonderzoek:

• BSE, alkalisch fosfatase: bij vermoeden van een ontsteking of maligniteit;
• TSH of calcium/fosfaat: bij vermoeden van hyperthyreoïdie of hyperparathyreoïdie;
• vitamine-D-spiegel: bij twijfel over het bestaan van een vitamine-D-deficiëntie.

Verder aanvullend onderzoek alleen indien patiënt preventieve medicatie wenst:

Röntgendiagnostiek: bij het vermoeden van één of meer wervelfracturen of wervelmetastasen.

Voor preventieve medicamenteuze behandeling met bisfosfonaten komen in aanmerking:

• personen met een abnormaal verminderde botdichtheid: <70 jaar: T-score ≤–2,5; >70 jaar: Z-score ≤–1,0;
• personen met verscheidene röntgenologisch aangetoonde wervelfracturen.

Voor personen die >3 maanden >7,5 mg corticosteroïden of equivalenten/dag (gaan) gebruiken geldt:

• bij een dosis 7,5-15 mg/dag: preventieve medicamenteuze behandeling bij een abnormaal verminderde botdichtheid en bij postmenopauzale vrouwen of mannen >70 jaar;
• bij een dosis >15 mg/dag: preventieve medicamenteuze behandeling.

• Vermindering van botmassa komt veel voor bij ouderen. Bij osteoporose is er een verhoogd risico op botbreuken.
• Inactiviteit of immobilisatie vermijden; stimuleer lichaamsbeweging.
• Ten minste 1000-1200 mg calcium (4 zuivelconsumpties) per dag.
• Regelmatig naar buiten gaan en gedeelten van de huid blootstellen aan de zon.

• Wees terughoudend met het voorschrijven van benzodiazepinen.
• Bij ernstige mobiliteits-/evenwichtsstoornissen of herhaaldelijk vallen: overweeg fysio- of oefentherapie voor gerichte kracht- en balanstraining.
• Bij een verminderde visus: aandacht voor verlichting en drempels.

Bij hevige pijn: eventueel een sterkwerkend opiaat.

Soms is tijdelijke bedrust noodzakelijk; mobilisatie op geleide van de pijn, eventueel fysiotherapie.

Bij onvoldoende verlichting van de pijn: eventueel overleg/verwijzing tweede lijn.

Calcium:

• bij gezonde personen: indien inname <2 zuivelconsumpties/dag: 1 dd 500 mg calcium;
• bij patiënten die >3 maanden >7,5 mg corticosteroïden of equivalenten/dag, bisfosfonaten of vitamine D (gaan) gebruiken: bij inname 2-4 zuivelconsumpties/dag: 1 dd 500 mg calcium; bij inname <2 consumpties/dag: 2 dd 500 mg calcium.

Vitamine D: overweeg suppletie bij personen die nooit in de buitenlucht komen en bij personen met een vitamine-D-deficiëntie: 10 microgram (400 IE) per dag.

Bisfosfonaten:

• alendronaat: 1 dd 10 mg of 70 mg eenmaal/week; of risedronaat: 1 dd 5 mg of 35 mg eenmaal/week;
• inname: op een volledig lege maag (vóór het ontbijt) met een vol glas water. Na inname mag de patiënt niet meer gaan liggen;
• schrijf niet langer dan 5 jaar voor;
• bij chronisch corticosteroïdgebruik: start bisfosfonaten en beëindig deze bij stoppen corticosteroïden.

Controles:

• na 4 weken en 3 maanden: bespreek innameprocedure en bijwerkingen;
• jaarlijks: bespreek innameprocedure, bijwerkingen en het opvolgen van adviezen m.b.t. voeding, beweging en valpreventie.

Verwijs vrouwen <50 jaar en mannen <65 jaar met osteoporotische wervelfracturen.

Overweeg verwijzing bij:

• een nieuwe wervelfractuur die is ontstaan tijdens behandeling met bisfosfonaten;
• hevige pijn en onvoldoende effect bedrust/medicamenteuze therapie.