Klachten die kunnen samenhangen met atriumfibrilleren:

• Hartkloppingen? Sinds wanneer, continu of in aanvallen? Bij aanvallen: hoe vaak, hoe lang en wanneer?
• Duizeligheid, wegrakingen?
• Verminderde inspanningstolerantie, dyspnoe?

Onderliggende aandoeningen en belangrijke comorbiditeit:

• Aanwijzingen voor angina pectoris of hartfalen?
• Hartkleplijden, diabetes mellitus, hypertensie, COPD, hyperthyreoïdie, TIA of CVA, myocardinfarct in de voorgeschiedenis?

Uitlokkende factoren:

• Koorts, aanwijzingen voor anemie of hyperthyreoïdie?
• Stress of lichamelijke inspanning?
• Intoxicaties: koffie, alcohol, drugs (stimulantia)?
• Medicatie, vooral bètasympathicomimetica, levothyroxine, theofylline?

Klachten die wijzen op trombo-embolische complicaties, zoals een TIA of CVA.

• Bloeddrukmeting (handmatig).
• Auscultatie van het hart: stel ritme en frequentie vast, tel ten minste 30 seconden; indien in rust <90 slagen/minuut, herhalen na lichte inspanning; let op souffles.
• Let op eventuele tekenen van hartfalen.

Verder onderzoek op geleide van anamnestische aanwijzingen voor onderliggende oorzaak, uitlokkende factoren of trombo-embolische complicaties.

• ECG bij het vermoeden van atriumfibrilleren; bij PAF zo mogelijk tijdens een aanval.
• Holter-registratie of ‘event’-recorder bij het vermoeden van PAF met respectievelijk frequente of weinig frequente aanvallen.
• Laboratoriumonderzoek: TSH, Hb en glucose; kreatinine (GFR) en kalium bij het begin van behandeling met digoxine. Bepaal BNP of NT-proBNP alleen bij vermoeden op hartfalen.

Stel de diagnose atriumfibrilleren op grond van de uitslag van een ECG, Holter of ‘event’-recorder en classificeer het atriumfibrilleren (zie Begrippen). Is er relevante comorbiditeit: hypertensie, diabetes mellitus, (mogelijk) hartfalen, coronaire hartziekte, (eerder) CVA of TIA, hartklepafwijkingen of hyperthyreoïdie?

Geef uitleg over de aandoening en het te verwachten beloop. Bespreek uitlokkende factoren. Leg uit dat medicatie voor verlaging van de hartfrequentie zinvol is. Geef het belang aan van antitrombotische medicatie bij PAF en atriumfibrilleren langer dan 48 uur. Bespreek bij PAF met frequente aanvallen met klachten de mogelijkheden om de aanvalsfrequentie te verminderen.

Verlaging van de ventrikelfrequentie

Bij een ventrikelfrequentie in rust >90 slagen/minuut of bij klachten bij inspanning en een frequentie >110 slagen/minuut bij geringe inspanning. Bij kort bestaand atriumfibrilleren zonder hartfalen kan de eerste 48 uur een hogere frequentie in rust geaccepteerd worden.

• Heeft de patiënt tevens angina pectoris, dan heeft diltiazem de voorkeur boven verapamil.
• Hoog de dosering geleidelijk op, op geleide van de ventrikelfrequentie.
• Pas de digoxinedosis aan bij combinatie van een calciumantagonist met digoxine.

• Bij een eerste aanval bij een patiënt ouder dan 65 jaar controle twee dagen na ontstaan klachten. Ga de klachten na en controleer ritme en ventrikelfrequentie. Start zo nodig frequentieverlagende en antitrombotische medicatie.
• Controleer de patiënt tijdens de instelfase met frequentieverlagende medicatie tot het behandeldoel is bereikt. Besteed aandacht aan tekenen van hartfalen.
• Controleer de patiënt bij een stabiele instelling in ieder geval jaarlijks. Beoordeel dan de hartfrequentie, eventuele verschijnselen van hartfalen en inventariseer de risicofactoren die de indicatie voor antitrombotische behandeling bepalen.
• Controleer bij digoxinegebruik jaarlijks creatinine- en kaliumconcentratie.

Verwijs met spoed per ambulance:

• wanneer de patiënt hemodynamisch instabiel is;
• bij instabiele angina pectoris.

Overleg direct met de cardioloog over eventuele cardioversie:

• wanneer een jonge patiënt (< 65 jaar) korter dan 48 uur atriumfibrilleren heeft.

Overige verwijsindicaties:

• leeftijd < 65 jaar en langer dan 48 uur bestaand atriumfibrilleren;
• ventrikelfrequentie <50/min zonder frequentieverlagende middelen;
• persisterende klachten ondanks adequate ventrikelfrequentie;
• onvoldoende daling van de ventrikelfrequentie door digoxine en bètablokker en (vermoeden van) hartfalen;
• onvoldoende daling van de ventrikelfrequentie ondanks gebruik van twee frequentieverlagende middelen;
• vermoeden van een hartklepafwijking;
• aanwezigheid van het Wolff-Parkinson-White-syndroom of plotse hartdood in de familie;
• PAF, wanneer de patiënt therapie wenst ter vermindering van het aantal aanvallen.