Endometriose

Versiedatum: maart 2011

Menstruatie

De meeste vrouwen in de vruchtbare leeftijd zijn maandelijks ongesteld. Iedere maand komt er een eitje vrij uit een van de twee eierstokken. Het baarmoederslijmvlies wordt dikker, zodat een bevrucht eitje zich daar kan innestelen. Het slijmvlies dat de baarmoeder bekleedt heet endometrium. Als er geen zwangerschap ontstaat, laat het slijmvlies los en komt het met wat bloed naar buiten. Deze bloeding noemen we de menstruatie. Menstruaties komen om de 21 tot 35 dagen. Het verschilt per vrouw hoelang de menstruatie duurt (2 tot 8 dagen). Ook de hoeveelheid van het bloedverlies is bij iedere vrouw verschillend.

Wat is endometriose?

Soms komt er ook baarmoederslijmvlies voor op plaatsen buiten de baarmoeder, zoals op de eierstokken, de eileiders, het buikvlies, de blaas of de darmen. Dat noemen we endometriose.

Wat zijn de verschijnselen?

Sommige vrouwen met endometriose hebben hevige pijn tijdens de menstruatie. De pijn kan zich in de buik uitbreiden (darmpijn) of uitstralen naar de rug of de benen. Vrijen kan bij vrouwen met endometriose ook buikpijn geven. Soms is de kans om zwanger te worden kleiner als u endometriose heeft. Er zijn ook vrouwen met endometriose die weinig of geen klachten hebben.

Hoe ontstaan de klachten?

Hoe endometriose ontstaat weten we niet. Wel weten we hoe de klachten kunnen ontstaan.

De ‘verdwaalde’ stukjes baarmoederslijmvlies doen mee met de menstruatie. Zo ontstaan er kleine bloedingen in de buikholte die pijn kunnen geven. Soms ontstaan er verklevingen en er kan zelfs littekenweefsel ontstaan.

Advies

Bij pijn tijdens de menstruatie kunnen de volgende adviezen helpen:

Zorg wanneer het kan voor rust en ontspanning. Leg een warme kruik op uw buik of onderrug of neem een warm bad. Als de pijn ook uitstraalt naar uw rug, kunt u met oefeningen uw onderrug ontspannen. U kunt bijvoorbeeld de rug achtereenvolgens hol en bol maken. Het geeft soms verlichting als iemand uw onderrug masseert.

U kunt eventueel in een dagboekje bijhouden hoe de menstruatie verloopt. Dan wordt vaak duidelijker hoe de klachten ontstaan en waar ze mee samenhangen.

Schrijf in uw agenda of menstruatiedagboekje:

• op welke dagen u menstrueert;
• wanneer u de pijn heeft;
• waar de pijn zit;
• wat u doet tegen de pijn en of dat helpt;
• of de pijn er ook is als u geen bloed verliest;
• of u er andere klachten bij heeft (bijvoorbeeld misselijkheid, hoofdpijn);
• of u ook op andere momenten buikpijn heeft (bijvoorbeeld tijdens het vrijen).

Medicijnen

• Bij menstruatiepijn en bij endometriose-pijn helpen NSAID’s vaak goed. Voorbeelden van NSAID’s zijn ibuprofen, diclofenac of naproxen. NSAID’s hebben verschillende doseringen:

  • ibuprofen 400-600 mg 3 tot 4 maal per dag;
  • diclofenac 25-50 mg 2 tot 3 maal per dag, of 75-100 mg 2 maal per dag;
  • naproxen 250-500 mg 2 maal per dag.Zorg dat u de NSAID op de dagen dat u pijn hebt met een vaste regelmaat inneemt.Let op: NSAID’s kunnen maagklachten geven en de werking van sommige andere medicijnen beïnvloeden. Als u maagklachten krijgt van NSAID’s dan kunt u er een maagbeschermend medicijn bij innemen, bijvoorbeeld omeprazol of ranitidine. Omeprazol kunt u alleen op recept krijgen.

• Als u de NSAID’s slecht kunt verdragen, dan kan paracetamol ook prima helpen. Zorg dat u de paracetamol op de dagen dat u pijn hebt met een vaste regelmaat inneemt. Zo nodig maximaal 4 maal per dag 1000 mg paracetamol.

Neem uw agenda of menstruatiedagboekje mee naar het spreekuur. Dan kijken we samen wat voor u de beste aanpak is. Als u maandelijks zeer hevige menstruatiepijn heeft waardoor u niet meer kunt werken of actief kunt zijn, of als u ook pijn heeft tijdens het vrijen, dan komt dat misschien door endometriose. Soms is dat een reden voor behandeling met hormonen:

• Progestageen is een vrouwelijk hormoon dat ook wordt gebruikt in anticonceptiepillen. Progestageen vermindert de aanmaak van het baarmoederslijmvlies. Het zorgt er dus ook voor dat er minder baarmoederslijmvlies op de endometrioseplekken in uw buik komt. Voorbeelden van progestageen zijn: dydrogesteron, lynestrenol, medroxyprogesteron en norethisteron.
• Gonadoreline-(GnRH-)agonisten verminderen de aanmaak van oestrogeen en progestageen. Hierdoor kan de groei van het baarmoederweefsel worden geremd en endometriose verminderen.

Hoe gaat het verder?

Soms is het nodig om verder onderzoek te doen. Bij zeer hevige klachten kan de gynaecoloog adviseren om een kijkoperatie te doen. Hierbij kunnen de endometriosehaarden soms worden weggehaald. Meestal moet u na zo’n behandeling langdurig medicijnen blijven slikken om te voorkomen dat de endometriose terugkomt. Na de overgang verdwijnen de klachten vanzelf.

Heeft u nog vragen?

Als u na het lezen van deze brief nog vragen heeft, dan kunt u daar bij een volgend contact op terugkomen.

Meer informatie over dit en andere onderwerpen is te vinden op www.thuisarts.nl.