Obstipatie bij volwassenen

Versiedatum: september 2010

Wat is obstipatie

Sommige mensen hebben drie keer per dag ontlasting, andere drie keer per week. Bij verstopping (obstipatie) lukt het niet goed om te poepen. De ontlasting komt minder dan drie keer per week. De ontlasting blijft te lang in de dikke darm en wordt daardoor hard en droog.

Wat zijn de verschijnselen?

Obstipatie kan verschillende klachten geven. De ontlasting komt minder vaak, en wordt daardoor hard en droog of keutelig. Het poepen kan dan pijn doen. In de dikke darm kan zich een grote hoeveelheid ontlasting ophopen. Daardoor kunt u buikpijn of buikkrampen krijgen. U moet hard persen om er wat uit te krijgen. U kunt na het poepen het gevoel hebben dat u nog niet klaar bent. Het komt voor dat er dunne ontlasting langs de harde ontlasting naar buiten lekt. Soms zijn er scheurtjes aan de binnenkant van de anus, waardoor het poepen vooral bij harde ontlasting pijn doet.

Hoe ontstaat het?

Voedsel wordt door de darmen gekneed, verteerd en ingedikt, en in de richting van de anus voortgeduwd totdat u aandrang voelt om te poepen.

Verstopping kan verschillende oorzaken hebben:

• weinig drinken;
• onvoldoende vezelrijk voedsel;
• te weinig lichaamsbeweging;
• aanleg: sommige mensen hebben minder actieve darmen;
• de spieren onder in het bekken werken niet goed mee;
• niet naar het toilet gaan als u aandrang voelt;
• spanning, drukte en afleiding;
• medicijnen met een verstoppende werking, bijvoorbeeld: antidepressiva, ijzertabletten, morfine en morfine-achtige medicijnen, parkinsonmedicijnen, anti-epileptica en plaspillen.

Meestal is er geen lichamelijke oorzaak te vinden. In zeldzame gevallen kan verstopping komen door een trage werking van de schildklier of door een gezwel in de dikke darm.

Adviezen

• Drink ten minste 1,5 tot 2 liter per dag.
• Gezonde voeding is belangrijk. Als u gezond eet, krijgt u voldoende vezels binnen. Vezels houden vocht vast in de darm. U krijgt hierdoor meer en zachtere ontlasting en de werking van de darm wordt gestimuleerd. Vezels zitten vooral in volkoren- en roggebrood, aardappelen, volkoren pasta, zilvervliesrijst, peulvruchten (bonen, erwten, linzen), groenten (ook rauwe groenten) en fruit. Ook in volkorenbiscuit, muesli(repen), rijstwafels en popcorn.
• Bewegen: Zorg dat u iedere dag ten minste een halfuur intensief beweegt (drie keer tien minuten of twee keer een kwartier mag ook). Ga bijvoorbeeld wandelen, rennen, fietsen, zwemmen of tuinieren. Daardoor komen de darmen ook in beweging en komt de ontlasting beter op gang.
• Ga naar het toilet zodra u aandrang voelt. Stel dit niet uit, ook al heeft u het druk.

Medicijnen

Als u medicijnen gebruikt die als bijwerking verstopping kunnen geven, dan bekijken we of we deze medicijnen kunnen minderen of vervangen.

Er zijn verschillende middelen om verstopping te minderen en te voorkomen. Deze ‘laxeermiddelen’ kunt u zonder recept kopen.

• Als het niet goed lukt om voldoende vezels te eten, dan kunt u als aanvulling psylliumzaad of sterculiagom (poeder of korrels) innemen. Dit zijn natuurlijke vezels die ervoor zorgen dat de ontlasting meer vocht vasthoudt. U krijgt daardoor meer en zachtere ontlasting. De darmen gaan daardoor beter werken. Neem deze middelen dagelijks bij uw ontbijt. Meng ze bijvoorbeeld door de yoghurt. Na één tot drie dagen merkt u dat de ontlasting op gang komt. Zorg dat u bij deze middelen voldoende drinkt (1,5 tot 2 liter per dag), anders kan de verstopping verergeren.
• Als genoemde middelen onvoldoende helpen, dan kunt u lactulose (stroop of zakjes poeder) of macrogol (zakjes poeder) gebruiken. Deze middelen trekken vocht naar de darmholte. Daardoor word de ontlasting dunner en zachter en gaan de darmen beter ‘kneden’. Neem dagelijks de afgesproken hoeveelheid bij het ontbijt. Het poeder lost u op in water. De behandeling moet vaak twee tot drie maanden worden voortgezet. U hoeft niet bang te zijn dat de darmen ‘lui’ worden van deze middelen. Lactulose en macrogol mag u ook tijdens de zwangerschap gebruiken.

• Soms heeft u kortdurend een extra middel nodig om de darm te prikkelen, bijvoorbeeld bisacodyl (tablet) of sennosiden (stroop). Hierdoor komt er meer vocht in de darm. De ontlasting wordt daardoor zachter en wordt beter naar buiten gewerkt. Als u ’s avonds bisacodyl of sennosiden inneemt, kan de ontlasting de volgende ochtend al op gang komen. Neem deze middelen niet te vaak. Bij erge verstopping kunnen sommige middelen samen worden ingenomen. Bijvoorbeeld lactulose samen met bisacodyl.
• Soms kan een zetpil bisacodyl nodig zijn om de eerste harde ontlasting weg te krijgen. De zetpil brengt u in de anus in. De ontlasting komt dan binnen een kwartier tot een uur op gang.
• Een (micro-)klysma werkt nog sneller. Dit is een kleine tube waarmee u een vloeistof (met daarin bepaalde zouten) in de anus brengt. De vloeistof maakt de harde ontlasting zachter en werkt als een soort glijmiddel. Een micro-klysma geeft meestal direct aandrang. Probeer de ontlasting een kwartier op te houden, dan kan het goed inwerken.

Als het goed is gaan uw darmen met laxeermiddelen sneller werken en krijgt u dunnere ontlasting. Houd er dus rekening mee dat u soms wat sneller dan gewoonlijk op een toilet moet zijn.

Soms doet een scheurtje bij de anus pijn tijdens het poepen. In dat geval kunt u een pijnverdovende lidocaïnezalf op de anus smeren. Of nitraatzalf die de kringspier wat ontspant.

Van ‘probiotica’is niet aangetoond dat ze helpen tegen verstopping.

Hoe gaat het verder?

Bewegen, drinken en vezelrijke voeding blijven belangrijk, ook als u laxeermiddelen gebruikt. Twee weken nadat u met de medicijnen bent begonnen, is het goed om even te bellen. We bespreken dan hoe het gaat en bekijken of de medicijnen moeten worden aangepast. Houd er rekening mee dat middelen zoals psyllium, lactulose en macrogol soms wat langer moeten worden gebruikt (tenminste twee maanden).

Als besloten is de laxeermiddelen te verminderen, dan moet dat heel geleidelijk gebeuren. De darmen moeten er langzaam aan wennen het zonder medicijnen te doen. Blijf de gegeven adviezen opvolgen om obstipatie te voorkomen. Als verstopping opnieuw een probleem wordt, neem dan weer contact op.

Heeft u nog vragen?

Als u na het lezen van deze brief nog vragen heeft, dan kunt u daar bij een volgend contact op terugkomen.

Meer informatie over dit en andere onderwerpen is te vinden op www.thuisarts.nl.