Bloedarmoede

Versiedatum: februari 2003

Wat is bloedarmoede?

We spreken van bloedarmoede (anemie) wanneer er te weinig rode bloedcellen in uw bloed zitten of wanneer de rode bloedcellen niet goed werken. In de rode bloedcel zit 'hemoglobine'. Hemoglobine ('Hb') is nodig om zuurstof te vervoeren vanuit uw longen naar alle delen van het lichaam. Wanneer u bloedarmoede heeft, wordt er minder zuurstof vervoerd. Daardoor kunnen verschillende klachten ontstaan. We spreken van bloedarmoede wanneer bij een man het hemoglobinegehalte (Hb) lager is dan 8,1 mmol/l, of wanneer deze bij een vrouw lager is dan 7,5 mmol/l. Voor zwangeren en kinderen gelden andere waarden.

Wat zijn de verschijnselen?

Door bloedarmoede kunt u zich moe en zwak voelen. Bij inspanning wordt u sneller kortademig. Verder kunnen klachten optreden als duizeligheid, het gevoel flauw te vallen, hartkloppingen, transpireren, hoofdpijn en oorsuizen. Bleekheid treedt pas op als het hemoglobine-gehalte sterk is verminderd.

Hoe ontstaat bloedarmoede?

Bloedarmoede kan ontstaan door:

• een tekort aan ijzer (dit is de meest voorkomende oorzaak),
• een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur,
• een chronische ziekte, infectie of ontsteking,
• een erfelijke afwijking.

Gebrek aan ijzer

IJzer is de belangrijkste bouwsteen van hemoglobine. Een ijzertekort kan ontstaan:

• door bloedverlies: bijvoorbeeld na een operatie of bevalling, na een periode van langdurige of heftige menstruaties, of wanneer u gedurende langere tijd (ongemerkt) kleine beetjes bloed verliest, bijvoorbeeld in uw maag of darmen. Zulk 'sluipend' bloedverlies kan optreden bij gebruik van bepaalde pijnstillers (acetylsalicylzuur, ibuprofen, naproxen, diclofenac) of bij een ziekte van de maag of darmen;
• door een toegenomen behoefte aan ijzer (bij een kind in de groei of bij een vrouw in de zwangerschap);
• bij een ernstig tekort aan ijzer in de voeding (bij sommige ouderen of bij strenge vegetariërs);
• door verminderde opname van ijzer in de darm (door een ziekte van de maag of darmen).

Gebrek aan Vitamine B12 of foliumzuur

Bloedarmoede door gebrek aan vitamine B12 in de voeding, komt alleen voor als er in de voeding gedurende langere tijd geen dierlijke producten zijn opgenomen. Dit kan voorkomen bij strenge vegetariërs en bij alcoholisten. Meestal is bloedarmoede door gebrek aan vitamine B12 het gevolg van een ziekte van de maag of darmen waardoor vitamine B12 niet door het lichaam wordt opgenomen.

Bloedarmoede door een gebrek aan foliumzuur komt meestal door een tekort in de voeding. Dit kan voorkomen bij alcoholisten en bij mensen die streng aan de lijn doen of last hebben van een sterk verminderde eetlust.

Chronische ziekte

Een chronische ziekte zoals reuma, (herhaalde) infecties of kanker kunnen de aanmaak van hemoglobine verstoren. Waarschijnlijk worden de rode bloedcellen hierbij ook sneller afgebroken.

Erfelijke afwijking

Soms kan een erfelijke afwijking van het hemoglobine bloedarmoede veroorzaken. De rode bloedcellen kunnen dan minder zuurstof vervoeren en worden sneller afgebroken. Voorbeelden van deze afwijkingen zijn thalassemie en sikkelcelziekte. Deze komen vooral voor bij allochtonen.

Adviezen

Gebrekkige voeding is in Nederland zelden de oorzaak van bloedarmoede. Wanneer u gezond en afwisselend eet, krijgt u voldoende bouwstoffen binnen om rode bloedcellen aan te maken.

Alleen bij een ernstig afwijkend voedingspatroon of bij een toegenomen behoefte aan bouwstoffen, (bijvoorbeeld bij kinderen in de groei of bij vrouwen tijdens de zwangerschap) krijgt u het advies naast het gebruik van gezonde voeding extra aandacht te besteden aan het gebruik van ijzer-, vitamine B12- en foliumzuurrijke producten.

IJzerrijke producten zijn:

• vrijwel alle vleessoorten,
• bepaalde vissoorten (kabeljauw, haring en sardines),
• bepaalde schaal- en schelpdieren (garnalen, mosselen en oesters),
• peulvruchten zoals bruine en witte bonen, linzen en sojabonen,
• vrijwel alle noten,
• brood,
• gedroogd fruit, met name abrikozen en vijgen,
• fruit uit blik of pot (zoals frambozen, rode bessen en kersen),
• bepaalde groenten, met name andijvie, artisjok, broccoli, courgette, doperwten, druivenblad, postelein, tomatenpuree, raapstelen en schorseneren.

Vitamine B12 zit uitsluitend in dierlijk voedsel zoals vlees, vis en zuivelproducten. Foliumzuur zit vooral in lever, asperges, spinazie, volkoren producten en peulvruchten.

Medicijnen

De behandeling van bloedarmoede hangt af van de oorzaak.

Bloedverlies tijdens de menstruatie kan bijvoorbeeld verminderen door gebruik van de anticonceptiepil.

Soms kan gebruik van pijnstillers (zoals acetylsalicylzuur, ibuprofen, naproxen, of diclofenac) het maagslijmvlies beschadigen en bloedarmoede veroorzaken. In dat geval kunt u beter op een pijnstiller als paracetamol overstappen.

Wanneer een tekort aan ijzer de oorzaak van bloedarmoede is, en goede voeding dit niet heeft kunnen voorkomen, dan heeft u extra ijzer nodig in de vorm van tabletten of drank. Deze middelen kunnen maagklachten geven, verstopping en zwarte ontlasting. Gelijktijdig gebruik van vitamine C bevordert de opname van ijzer in de darm.

Foliumzuur is in de vorm van tabletten verkrijgbaar.

Mensen met een opnamestoornis voor vitamine B12 kunnen dit per injectie toegediend krijgen.

Alleen bij zeer ernstige bloedarmoede worden soms extra rode bloedcellen gegeven (bloedtransfusie).

Hoe gaat het verder?

Hoe snel u herstelt hangt af van de oorzaak en de ernst van de bloedarmoede.

Wanneer u met ijzerpillen begint, komt u na vier weken terug om uw bloed te laten controleren. Als het hemoglobinegehalte van uw bloed weer normaal is, is het raadzaam de ijzerpillen nog 8 tot 12 weken door te blijven slikken om de ijzervoorraad in uw lichaam aan te vullen.

Foliumzuurtabletten gebruikt u tot 6 tot 12 weken nadat het hemoglobinegehalte hersteld is.

Mensen met een opnamestoornis voor vitamine B12 hebben eens in de twee maanden een vitamine B12-injectie nodig.

Heeft u nog vragen?

Als u na het lezen van deze brief nog vragen heeft, kunt u daar bij een volgend contact op terugkomen.