Osteoporose algemeen

Versiedatum: mei 2011

Wat is osteoporose?

Met het ouder worden, worden uw botten brozer. Bij sommige mensen worden de botten erg broos. We spreken dan van botontkalking of osteoporose.

Normale botgroei

In uw botten wordt voortdurend nieuw botweefsel aangemaakt en oud botweefsel afgebroken. Het is als een muur waarin telkens oude stenen worden vervangen door nieuwe. Bij een kind in de groei wordt meer botweefsel aangemaakt dan afgebroken. Op oudere leeftijd wordt meer botweefsel afgebroken. Voor de stevigheid van uw botten is voldoende lichaamsbeweging, goede voeding en dagelijks buiten komen belangrijk, niet alleen tijdens de groei maar gedurende uw hele leven.

Hoe ontstaat osteoporose?

Osteoporose ontstaat als er meer bot wordt afgebroken dan wordt aangemaakt. Mogelijke oorzaken zijn onvoldoende lichaamsbeweging, te weinig kalk (calcium) in de voeding en te weinig buitenkomen overdag (zonlicht). In de eerste jaren na de overgang wordt het bot sneller afgebroken. Vrouwen hebben daardoor op latere leeftijd meer kans op osteoporose dan mannen. Ook kunnen bepaalde ziekten (bijvoorbeeld van de schildklier) of medicijnen (langdurig dagelijks gebruik van prednison) osteoporose veroorzaken.

Wat zijn de klachten?

Osteoporose geeft op zich geen klachten. Maar met osteoporose heeft u wel meer kans dat u een bot breekt. Botbreuken door osteoporose komen meestal pas voor op hogere leeftijd. Zo kan er een ruggenwervel breken en inzakken, waardoor u krommer of kleiner wordt. Een ingezakte wervel doet zelden pijn. Maar bij sommigen kunnen (pijn)klachten ontstaan die het dagelijks leven belemmeren. Lagerugpijn wordt maar zelden door osteoporose veroorzaakt.

Hoe wordt osteoporose aangetoond?

Een speciaal röntgenapparaat meet de stevigheid of 'dichtheid' van uw botten. U heeft osteoporose als de 'botdichtheid' veel minder is dan men bij iemand van uw leeftijd zou verwachten. Osteoporose kan niet met een gewone röntgenfoto worden aangetoond.

Wanneer wordt de botdichtheid gemeten?

Alleen als u een verhoogd risico heeft op een botbreuk, wordt de botdichtheid gemeten. Bijvoorbeeld:

• als u een wervel heeft gebroken;
• als u vrouw bent en na uw 50 levensjaar een bot heeft gebroken;
• als u langdurig dagelijks prednisontabletten gebruikt.

Als de botdichtheid te laag is, kan het nuttig zijn (naast het opvolgen van de adviezen) medicijnen te gebruiken die de kans op een botbreuk verminderen.

Adviezen

Osteoporose is niet de enige oorzaak waardoor oudere mensen vaker een bot breken. Op hogere leeftijd kunt u gemakkelijker vallen. Dat komt bijvoorbeeld door evenwichtsstoornissen of doordat u minder goed ziet. De volgende adviezen zijn voor iedereen van belang om osteoporose tegen te gaan en de kans op een botbreuk te verminderen.

• Zorg voor voldoende lichaamsbeweging (vijf keer per week een halfuur wandelen, fietsen of sporten). Lichaamsbeweging bevordert de aanmaak van botweefsel. Bovendien oefent u daarmee uw spieren. Door veel te bewegen reageert u ook beter, waardoor u minder gauw valt. Blijf dus vooral actief!
• Zorg voor een gezonde voeding met vier porties zuivel per dag. Een portie zuivel komt overeen met een glas (150 ml) melk, karnemelk, yoghurt, kwark of vla of een plak kaas van 20 gram (= beleg voor één boterham). Zuivelproducten bevatten kalk (calcium) en vitamine D. Wanneer het u niet lukt voldoende zuivel te nuttigen, vertel ons dat dan bij uw volgende bezoek.
• Vitamine D is nodig om kalk uit de voeding op te nemen. Als u dagelijks buiten komt met in elk geval uw gezicht en handen onbedekt, maakt uw lichaam via zonlicht (ook op bewolkte dagen) voldoende vitamine D aan. Als u zelden bij daglicht buitenkomt, moeten we samen even kijken wat we daaraan kunnen doen.
• Op hogere leeftijd kunt u maatregelen nemen om vallen te voorkomen. Zorg dat er geen losliggende matjes of elektriciteitssnoeren op de vloer liggen. Zorg voor goede verlichting in huis. Laat ’s nachts een lichtje aan zodat u ook dan genoeg kunt zien. Als u bij het opstaan soms duizelig wordt, ga dan eerst even op de rand van het bed zitten. Ga niet lopen met een leesbril op, want dan ziet u de vloer niet goed. Heeft u een bril om mee in de verte te zien, zet die dan op voordat u gaat lopen. U heeft dan beter zicht op drempels, trappen en stoepranden. Vaak kunnen bepaalde oefeningen en hulpmiddelen (looprekje) ertoe bijdragen dat u steviger staat.
• Als u slaaptabletten gebruikt, probeer daar dan mee te stoppen of te minderen. Deze tabletten maken u suf. Daardoor kunt u, als u ’s nachts uit bed komt, gemakkelijk vallen.

Medicijnen

Medicijnen tegen osteoporose worden alleen aanbevolen bij mensen met een sterk verlaagde botdichtheid.

Heeft u nog vragen?

Als u na het lezen van deze brief nog vragen heeft, dan kunt u daar bij een volgend contact op terugkomen.