Veranderingen aan uw borst(en)

Versiedatum: maart 2009

Wat bedoelen we met veranderingen aan de borst(en)?

Het kan voorkomen dat u een verandering aan uw borst(en) opmerkt. Uw borst ziet er anders uit of voelt anders aan dan u gewend bent. Veel vrouwen maken zich dan zorgen. In deze brief bespreken we welke veranderingen kunnen optreden en wat daarvan de oorzaken kunnen zijn. De meeste veranderingen zijn onschuldig en kunnen geen kwaad. Maar omdat veranderingen soms door kanker worden veroorzaakt, is het goed om die te bespreken.

Wat zijn de verschijnselen?

Veranderingen aan de borst(en) die u kunt zien of voelen zijn: zwelling, pijn, een knobbeltje, deukjes of kuiltjes in de huid, een wondje dat slecht geneest, roodheid, schilfering of intrekking van een tepel, vocht of bloed uit een tepel.

Waardoor komt het?

Zwelling

Uw borsten kunnen opzwellen door verandering van de hoeveelheid vrouwelijk hormoon in uw bloed. Bijvoorbeeld tijdens de menstruatie, bij zwangerschap of door medicijnen die vrouwelijke hormonen bevatten, zoals de anticonceptie-pil. Een zwelling in de borst die pijn doet en warm aanvoelt, wijst op een ontsteking (mastitis).

Pijn

Pijn kan ontstaan bij opzwellen van uw borsten, bijvoorbeeld door hormonale veranderingen vóór de menstruatie. Zwelling en gevoeligheid van de borsten die meestal vóór de menstruatie optreedt en na de menstruatie afneemt, noemen we mastopathie. Een gevoelige zwelling kan ook door een ontsteking (mastitis) worden veroorzaakt. Pijn die na de menstruatie blijft bestaan, kan heel soms op een kwaadaardige afwijking wijzen. Maar als pijn het eerste en enige verschijnsel is, dan is er zelden sprake van kanker.

Vocht uit de tepel

Heldere of witte vloeistof uit uw tepel kan ontstaan door hormonale veranderingen. Bijvoorbeeld tijdens de menstruatie of de zwangerschap. Ook bij massage van de borst kan er vocht uit de tepel komen. Komt er bloed, bruin vocht of pus uit uw tepel, dan komt dat meestal door een ontsteking. Uw borst kan dan warm aanvoelen. Bij een op de tien vrouwen bij wie bloed of bruin vocht uit de tepel komt, is de oorzaak borstkanker.

Knobbeltje

In uw borsten zijn altijd wel onregelmatigheden te voelen. Dat zijn de vele melkkliertjes waar bindweefsel omheen zit. Een knobbeltje voelt anders aan dan de onregelmatigheden die u normaal voelt. Het gaat dan om een verdikking die stugger of harder aanvoelt dan de rest van uw borst. Deze verdikking voelt rond of onregelmatig, als een schijfje of strengetje. Meestal doet een knobbel geen pijn. Een knobbel die aanvoelt als een knikker kan een goedaardige cyste zijn. Een cyste is een holte gevuld met vocht. Dit komt vooral voor bij jongere vrouwen. Waardoor een cyste ontstaat is niet bekend. Soms wordt een knobbel door kanker veroorzaakt. Bij jongere vrouwen is die kans kleiner dan bij vrouwen boven de vijftig jaar.

Verandering van de huid of tepel

Deukjes of kuiltjes in de huid kunnen ook op een verandering in uw borst wijzen. Een ingetrokken tepel kan door kanker worden veroorzaakt. Roodheid en schilfering van de tepel kunnen door eczeem ontstaan, maar soms ook door kanker. Ook een wondje dat niet goed geneest kan in enkele gevallen kwaadaardig zijn.

Zwelling in de oksel

Bij een ontsteking, maar ook bij borstkanker kunnen de klieren in uw oksel opzwellen.

Adviezen

• Let op veranderingen aan uw borst(en). U kunt eventueel een menstruatie afwachten. Verdwijnen de veranderingen niet, kom dan op het spreekuur om dit te bespreken.Vrouwen die niet meer menstrueren kunnen bij veranderingen aan de borst(en) direct een afspraak maken voor het spreekuur.
• Vrouwen boven de vijftig wordt aangeraden elke twee jaar aan het bevolkingsonderzoek mee te doen, om borstkanker vroegtijdig op te sporen. Voelt u in de tussentijd een verandering, wacht dan niet af maar maak direct een afspraak voor het spreekuur.
• Als iemand in uw familie borstkanker heeft, meldt dat dan altijd op het spreekuur. Dit kan soms een reden zijn om verder onderzoek te doen. Afhankelijk van de uitslag van dit onderzoek krijgt u het advies om zelf regelmatig de borsten te controleren op veranderingen (borstzelfonderzoek). Het kan ook reden zijn om al voor uw vijftigste regelmatig een borstfoto (mammografie) te laten maken, bijvoorbeeld jaarlijks in plaats van eens in de twee jaar.

Zelfonderzoek?

Vrouwen bij wie geen borstkanker in de familie voorkomt, hoeven hun borsten niet maandelijks zelf te controleren. Wetenschappelijk onderzoek bij grote groepen vrouwen heeft aangetoond dat maandelijks zelfonderzoek bij hen de kans op het overleven van borstkanker niet groter maakt. Natuurlijk is het belangrijk om uw eigen lichaam af en toe goed te bekijken en te onderzoeken. U raakt zo vertrouwd met uw lichaam en kunt dan veranderingen gemakkelijker herkennen. Als u ervoor kiest om af en toe borstzelfonderzoek te doen, doe dat dan bij voorkeur een week na de menstruatie. Het klierweefsel is dan het best te onderzoeken, want het is dan minder gevoelig en minder knobbelig. Zelfonderzoek kunt u staand of liggend doen, onder de douche of voor de spiegel.

Vrouwen bij wie borstkanker in de familie voorkomt, wordt geadviseerd de borsten wel maandelijks zelf te controleren.

Hoe gaat het verder?

Maak een afspraak voor het spreekuur:

• bij tekenen van een ontsteking, zoals roodheid, een warm aanvoelende huid en zwelling van uw borst of tepel;
• bij pijn in een borst; (als u jonger dan vijftig bent, kunt u eerst afwachten of de pijn na drie menstruaties verdwijnt);
• bij een knobbeltje in de borst;
• bij een of meer deukjes in de huid van de borst;
• bij bloederig of bruin vocht uit een tepel;
• bij intrekking van de tepel;
• bij eczeem op of rond de tepel;
• als de lymfeklieren in de oksel of bij de sleutelbeenderen te voelen zijn.

Afhankelijk van de klacht bespreken we of verder onderzoek (bijvoorbeeld een echo of een borstfoto) nodig is. Bij vrouwen onder de dertig jaar is het klierweefsel van de borst beter met een echo te bekijken dan met een foto.

Als u naar de borst-polikliniek (‘mammapoli’) van een ziekenhuis wordt verwezen, kunt u daar meestal snel terecht.

Heeft u nog vragen?

Als u na het lezen van deze brief nog vragen heeft, kunt u daar bij een volgend contact op terugkomen.