Zelfonderzoek van de borsten

Versiedatum: maart 2009

Wel of geen zelfonderzoek van de borsten

In het algemeen is het goed om vertrouwd te zijn met uw eigen lichaam. Zo kunt u veranderingen gemakkelijker herkennen. Of het nu gaat om het controleren van uw voeten op teenschimmel, van uw tandvlees tijdens het poetsen, van uw huid op moedervlekken of van uw borsten en oksels op knobbels, het is goed om uw lichaam goed te kennen. Zelfonderzoek van uw borsten hoort daar ook bij. U weet daardoor hoe uw borsten er uitzien en hoe ze aanvoelen. U zult ook merken dat uw borsten tijdens de menstruatie anders aanvoelen dan twee weken erna.

Hoe vaak borstzelfonderzoek?

• Vrouwen bij wie geen borstkanker in de familie voorkomt, hoeven hun borsten niet maandelijks te controleren. Wetenschappelijk onderzoek bij grote groepen vrouwen heeft aangetoond dat maandelijks zelfonderzoek bij hen de kans op overleving van borstkanker niet groter maakt.
• Vrouwen bij wie wel borstkanker in de familie voorkomt, krijgen wel het advies de borsten maandelijks zelf te controleren.

Hoe onderzoekt u uw borsten?

U kunt uw borsten het best onderzoeken door te kijken én te voelen.

Kijken

• Doe het onderzoek ongeveer een week na uw menstruatie. Vlak voor de menstruatie kunt u namelijk wat zwelling of knobbeltjes voelen die na de menstruatie vanzelf verdwijnen. Als u niet meer menstrueert (na de overgang), maakt het niet uit op welk moment u uw borsten onderzoekt.
• Doe het onderzoek op een plek waar u zich prettig voelt.
• Zorg voor veel licht (liefst daglicht) om beter te kunnen zien.
• Ga voor een spiegel staan en laat uw armen ontspannen langs uw lichaam hangen.
• Neem rustig een paar minuten de tijd om goed naar uw borsten te kijken.
• Meestal zijn uw borsten niet even groot; kijk naar de vorm.
• Let op de huid (uitslag, roodheid, deukjes of kuiltjes, sinaasappelhuid, knobbeltjes of plooien).
• Let op uw tepels (kleur, intrekking, vochtig of droog, korstjes of eczeem).
• Leg uw handen daarna in uw nek en kijk opnieuw of u een verandering aan uw borsten ontdekt (in de vorm, de huid of de tepels)..

Voelen

Doe dit onderzoek bijvoorbeeld tijdens het douchen. Een warme douche kan extra ontspanning geven. Als u het onderzoek liever liggend doet, kan dat ook.

• Leg de linkerhand in uw nek en leg de rechterhand op uw linkerborst.
• Onderzoek uw borst in vier delen (als bij een ronde taart die in vieren is gedeeld). Bijvoorbeeld eerst het bovenste en het onderste deel aan de kant van uw borstbeen; daarna het onderste en het bovenste deel aan de kant van uw arm.
• Maak met uw vlakke hand draaiende bewegingen en ga van de buitenrand van uw borst naar de tepel.
• Controleer ook de tepel met een draaiende beweging en trek vervolgens de tepel even wat op van de borst. U moet uw tepels gemakkelijk een beetje naar voren kunnen trekken, zonder dat deze strak vast blijven zitten op de ondergrond.
• Als u vooroverbuigt, kunt u de borst nog eens tussen beide handen aftasten.
• Voel ook in uw oksel en controleer de huidplooi die van de oksel naar de borst loopt.
• Herhaal het onderzoek bij de andere borst.

U voelt een knobbel

In uw borsten zijn altijd wel onregelmatigheden te voelen. Dit zijn de vele (melk)kliertjes waar bindweefsel omheen zit. Een knobbeltje voelt anders aan dan de onregelmatigheden die u normaal voelt. Het gaat om een verdikking die stugger of harder aanvoelt dan de rest van uw borst. De verdikking voelt rond of onregelmatig, als een schijfje of strengetje. Meestal doet een knobbel geen pijn. Een knobbel die aanvoelt als een knikker, kan een goedaardige cyste zijn (dit is een holte gevuld met vocht). Cystes komen vooral voor bij jongere vrouwen. Waardoor een cyste ontstaat is niet bekend. Soms wordt een knobbel door kanker veroorzaakt. Bij jongere vrouwen is die kans kleiner dan bij vrouwen boven de vijftig jaar.

Hoe gaat het verder

Wanneer u een verandering aan uw borst(en) opmerkt, kunt u eventueel een menstruatie afwachten.Als de verandering daarna niet verdwijnt, kom dan op het spreekuur om dit te bespreken. Als u ouder bent dan 50 jaar of niet meer menstrueert, wacht dan niet af maar maak direct een afspraak.

De meeste veranderingen aan de borst(en) zijn onschuldig. Maar omdat soms kanker de oorzaak kan zijn van veranderingen aan uw borst(en), is het belangrijk dat u deze met de huisarts bespreekt. Zeg duidelijk wat u heeft gezien of gevoeld en wat uw eventuele angsten en onzekerheden zijn. Op de praktijk worden uw borsten nog eens bekeken en bevoeld. Daarna bespreken we of verder onderzoek (bijvoorbeeld een echo of een borstfoto) nodig is. Soms moet u voor verder onderzoek naar de ‘mammapoli’ (borstkliniek) van een ziekenhuis bij u in de buurt.

Heeft u nog vragen?

Als u na het lezen van deze brief nog vragen heeft, kunt u daar bij een volgend contact op terugkomen.

Meer informatie over dit en andere onderwerpen is te vinden op www.thuisarts.nl.